ມົ້ງແມ່ນຊົນເຜົ່າໃຫຍ່ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນພາກກາງ ຫາ ພາກເໜືອຂອງປະເທດລາວ, ເປັນເຜົ່າທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານວັດທະນະທຳ, ຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ມີຄວາມເປັນເອກະລັກສະເພາະຕົວ. ປະເພນີທີ່ຊາວເຜົ່າມົ້ງ ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນປະຕິບັດສືບຕໍ່ກັນມາ ຢ່າງບໍ່ຂາດ ແລະ ມີຄວາມເປັນເອກະລັກ ໂດດເດັ່ນທີ່ເຫັນໄດ້ໃນປະຈຸບັນນັ້ນກໍຄື “ປະເພນີ ບຸນກິນຈຽງ”
ຄຳວ່າ “ຈຽງ” ແມ່ນ ໝາຍເຖິງ ເດືອນຈຽງ ຫຼື ເດືອນໜຶ່ງລາວ. ການກິນຈຽງກໍຄືການສະເຫຼີມສະຫຼອງ ຜົນລະປູກປະຈຳປີທີ່ໄດ້ຮັບການເກັບກ່ຽວມາ ເພື່ອໃຫ້ຊາວບ້ານໄດ້ຮ່ວມງັນ ໃຫ້ໄດ້ຢູ່ໄດ້ກິນຮ່ວມກັນ ແລະ ບຸນກິນຈຽງຂອງຊາວເຜົ່າມົ້ງ ແມ່ນຈັດຂຶ້ນຢູ່ໃນລະຫວ່າງຕົ້ນເດືອນທັນວາ ແກ່ຍາວໄປເຖິງຕົ້ນເດືອນມັງກອນ ຂອງປີໃໝ່ສາກົນ ຫຼື ຕັ້ງແຕ່ແຮມ 15 ຄໍ່າ ເດືອນ 12 ເຖິງແຮມ 15 ຄໍ່າ ເດືອນ 01 (ເດືອນຈຽງ) ເຊິ່ງຖືວ່າເປັນການສະເຫຼີມສະຫຼອງ ປີໃໝ່ຂອງຊາວເຜົ່າມົ້ງ.
ການເຮັດບຸນກິນຈຽງ ແຕ່ລະຄັ້ງ ຕ້ອງໄດ້ມີການກະກຽມສະຖານທີ່, ປະດັບເອ້ບ້ານ-ເຮືອນໃຫ້ມີຄວາມງົດງາມ ແລະ ສະອາດ. ເມື່ອກ່ອນຊາວບ້ານຈະຮ່ວມກັນປຸກຜາມຂຶ້ນ ແລ້ວເອົາອຸປະກອນການເຮັດໄຮ່ ເຊັ່ນ: ພ້າ, ມີດ, ຈົກ, ສຽມ ແລະ ແວກ ທີ່ໃຊ້ເຂົ້າໃນການປູກຝັງ ມາວາງໄວ້ໜ້າປະຕູ ເມື່ອຮອດເວລາແລ້ວໝໍພອນຈະເຮັດພິທີກຳຄອບຜີບັນພະບຸລຸດ ຫຼັງຈາກນັ້ນກໍໃຫ້ໝໍພອນນຳພາ ເຂົ້າປະຕູດ້ານຫຼັງ ແລ້ວອອກມາປະຕູໜ້າທີ່ມີອຸປະກອນວາງໄວ້ລຸ່ມປະຕູ ໂດຍເຂົາເຈົ້າເຊື່ອກັນວ່າ ຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມທຸກເສົ້າ ແລະ ຄວາມບໍ່ດີຕ່າງໆ ຫາຍໄປ ກັບປີເກົ່າ.
ພາຍຫຼັງແລ້ວພິທີກຳດັ່ງກ່າວນັ້ນແລ້ວ ໜຸ່ມສາວທີ່ຍັງໂສດ ກໍຮ່ວມກັນເຮັດກິດຈະກຳຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ການໂຍນໝາກຄອນ ໃຫ້ຜູ້ຍິງຢູ່ຝ່າຍໜຶ່ງ ແລະ ຜູ້ຊາຍຢູ່ຝ່າຍໜຶ່ງ ປ່ຽນກັນໂຍນໄປມາປະສານກັບສຽງຂັບລຳຂອງຄູ່ບ່າວສາວ ເພື່ອຊອກຄູ່ຮັກ ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍຄູ່ໄດ້ແຕ່ງງານກັນໃນເວລາຕໍ່ມາ, ລວມໄປຮອດການໂຍນໝາກຂ່າງ, ການເປົ່າແຄນ, ການຟ້ອນ ແລະ ຂັບມົ້ງຢ່າງມ່ວນຊື່ນ.
ປະຈຸບັນ ເພື່ອຕອບສະໜອງ ນະໂຍບາຍສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວຂອງລາວ ພັກ- ລັດ ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດກິດຈະກຳໃນບຸນກິນຈຽງໃຫ້ຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ມີຄວາມຄຶກຄື້ນ ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າເດີມ ເຊັ່ນ: ການແຂ່ງຂັນກິລາງົວຊົນງົວ, ກິລາຍິງໜ້າເກັກ, ກິລາເປຕັງ, ປະກວດສິລະປະວັນນະຄະດີ, ປະກວດນາງສາວມົ້ງ, ການຮ່ວມໂຍນໝາກຄອນເປັນແຖວຍາວ ແລະ ມີຕະຫຼາດນັດເພື່ອສະແດງສິນຄ້າໂອດັອບ ທີ່ເປັນຂອງທີ່ລະນຶກຕ່າງໆຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.
ສຳລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ເຄີຍທ່ຽວບຸນກິນຈຽງ ຫຼື ເຄີຍໄປແລ້ວ ຢາກໄປອີກ ແມ່ນສາມາດໄປສຳຜັດກັບບັນຍາກາດ ທີ່ຄຶກຄື້ນໄດ້ທີ່ງານບຸນກິນຈຽງປະຈຳປີຂອງເຜົ່າມົ້ງ ຕາມບ້ານຕ່າງໆ ໂດຍສະເພາະ ຢູ່ ເມືອງໄຊທານີ, ເມືອງນາຊາຍທອງ, ເມືອງໂພນໂຮງ ແຂວງວຽງຈັນ ທີ່ຈຸດສຸມບ້ານພັດທະນາ-ນາເລົາ (ຫຼັກ 52), ແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະ ຈຸດອື່ນໆອີກຫຼາຍຈຸດໃນທົ່ວປະເທດລາວ.
Yack dung
