ຄວາມລັບຂອງທຳມະຊາດ: ເປັນຫຍັງ “ພູເຂົາ” ບາງໜ່ວຍຈຶ່ງມີຍອດປາຍແຫຼມຄືກັບມີດ?

ເມື່ອພວກເຮົາແນມເບິ່ງທິວທັດທຳມະຊາດ, ພາບຂອງຍອດພູເຂົາທີ່ສູງຊັນ ແລະ ແຫຼມຄົມ ຊີ້ຂຶ້ນຟ້າ ມັກຈະເປັນພາບທີ່ງົດງາມ ແລະ ຊວນໃຫ້ຫຼົງໄຫຼສະເໝີ ແຕ່ເຄີຍສົງໄສບໍ່ວ່າ: “ເປັນຫຍັງພູເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງມີປາຍແຫຼມ? ໃຜຄືປະຕິມາກອນທີ່ໄປສະກັດປາດຍອດພູໃຫ້ເປັນແບບນັ້ນ?” ຫຼ້າສຸດ ນັກທໍລະນີວິທະຍາໄດ້ມີການເປີດເຜີຍຜົນການສຶກສາທີ່ໜ້າສົນໃຈ ກ່ຽວກັບເບື້ອງຫຼັງ “ຄວາມແຫຼມ” ຂອງຍອດພູ ທີ່ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຍ້ອນຄວາມບັງເອີນ.

1. “ທານນ້ຳກ້ອນ” ປະຕິມາກອນເອກຂອງໂລກ

ເຫດຜົນຫຼັກທີ່ເຮັດໃຫ້ພູເຂົາສູງ (ໂດຍສະເພາະພູເຂົາໃນເຂດໜາວ ຫຼື ພູເຂົາທີ່ສູງກວ່າລະດັບນ້ຳທະເລຫຼາຍໆ) ມີຍອດປາຍແຫຼມ ແມ່ນເກີດຈາກ “ການກັດເຊາະຂອງທານນ້ຳກ້ອນ”.

• ເມື່ອຫິມະຕົກສະສົມຢູ່ເທິງຍອດພູເປັນເວລາດົນນານ ມັນຈະກາຍເປັນກ້ອນນ້ຳກ້ອນຂະໜາດໃຫຍ່. ເມື່ອນໍ້າກ້ອນເຫຼົ່ານີ້ເຄື່ອນທີ່ ຫຼື ສະໄລ້ລົງຕາມແຮງໂນ້ມຖ່ວງ, ມັນຈະກັດເຊາະ ແລະ ກວາດເອົາເສດຫີນ, ດິນຢູ່ດ້ານຂ້າງຂອງຍອດພູອອກໄປຮອບໆທິດທາງ (ຫຼາຍກວ່າ 3 ດ້ານຂຶ້ນໄປ).

• ຜົນລັບທີ່ໄດ້ຄື ດ້ານຂ້າງຂອງພູເຂົາຈະກາຍເປັນໜ້າຜາຊັນ ສ່ວນຍອດພູທີ່ເຫຼືອຢູ່ກາງຈຶ່ງກາຍເປັນ “ຍອດພູປາຍແຫຼມ” ທີ່ທາງທໍລະນີວິທະຍາເອີ້ນວ່າ “ຮອນ” (Horn) ເຊິ່ງຕົວຢ່າງທີ່ຊັດເຈນທີ່ສຸດໃນໂລກກໍຄື ຍອດພູ ແມດເຕີຮອນໃນປະເທດສະວິດເຊີແລນ.

2. ການຜຸພັງພັງທະລາຍ ແລະ ສະພາບອາກາດ

ອີກໜຶ່ງປັດໄຈທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ຄື ຂະບວນການ “ແຂງຕົວ ແລະ ລະລາຍຂອງນ້ຳ”

• ໃນຊ່ວງເວລາກາງເວັນ, ນ້ຳທີ່ເກີດຈາກຫິມະລະລາຍຈະຊຶມເຂົ້າໄປຕາມຮອຍແຕກຂອງຫີນເທິງຍອດພູ.

• ພໍຕົກກາງຄືນ, ອຸນຫະພູມຫຼຸດລົງຕໍ່າກວ່າຈຸດເຢືອກແຂງ, ນ້ຳໃນຮອຍແຕກຈະກາຍເປັນນ້ຳກ້ອນ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວຂຶ້ນປະມານ 9% ເຮັດໜ້າທີ່ຄືກັບ “ລິ້ມ” ທີ່ຊ້ອນເຂົ້າໄປງັດໃຫ້ຮອຍແຕກຂອງຫີນກວ້າງອອກ.

• ເມື່ອເກີດຂະບວນການນີ້ຊ້ຳໆເປັນເວລາຫຼາຍພັນຫຼາຍໝື່ນປີ, ເສດຫີນດ້ານຂ້າງກໍຈະຫຼຸດປ່ຽນ ແລະ ພັງທະລາຍລົງໄປ, ເຫຼືອໄວ້ພຽງແຕ່ແກນຫີນທີ່ແຂງທີ່ສຸດຢູ່ສ່ວນຍອດ ພ້ອມກັບຄວາມແຫຼມຄົມທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນ.

3. ອາຍຸ ແລະ ປະເພດຂອງຫີນ (Age and Rock Type)

ທ່ານຮູ້ບໍ່ວ່າ? ພູເຂົາທີ່ມີຍອດປາຍແຫຼມສ່ວນໃຫຍ່ ມັກຈະເປັນ “ພູເຂົາທີ່ມີອາຍຸຍັງນ້ອຍ” ໃນທາງທໍລະນີວິທະຍາ (ອາຍຸປະມານບໍ່ເທົ່າໃດສິບລ້ານປີ) ເຊັ່ນ: ພູເຂົາຫິມາໄລ ຫຼື ພູເຂົາແອລປ໌ ເນື່ອງຈາກພວກມັນຍັງບໍ່ທັນຖືກລົມ ແລະ ຝົນກັດເຊາະເປັນເວລາດົນນານພໍທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຍອດພູມົນ ຫຼື ແປຮາບພຽງ. ນອກຈາກນີ້, ໂຄງສ້າງພາຍໃນທີ່ເປັນຫີນອັກຄະນີ ຫຼື ຫີນແປທີ່ແຂງ ກໍມີສ່ວນຊ່ວຍໃຫ້ຍອດພູຮັກສາຮູບຊົງແຫຼມຄົມໄວ້ໄດ້ດົນກວ່າຫີນຊະນິດອື່ນ.

ສະຫຼຸບ: ຍອດພູປາຍແຫຼມທີ່ພວກເຮົາເຫັນ ບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກການສ້າງຕັ້ງມາໃຫ້ແຫຼມແຕ່ທຳອິດ, ແຕ່ມັນຄື “ຜົນງານສິລະປະ” ທີ່ຖືກສະກັດຊອຍຕີໂດຍທານນ້ຳກ້ອນ, ຄວາມເຢັນ, ຝົນ ແລະ ລົມ ມາເປັນເວລາຫຼາຍລ້ານປີ. ມັນເປັນສິ່ງເຕືອນໃຈວ່າ ທຳມະຊາດມີພະລັງໃນການປ່ຽນແປງໂລກໄດ້ຢ່າງມະຫາສານ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອ້າງອີງ:

1. U.S. Geological Survey (USGS)

2. National Geographic Education

3. British Geological Survey (BGS)